Wingback: de vleugelverdediger die de hele flank bespeelt

Een wingback is de buitenste speler in een systeem met drie centrale verdedigers, die de hele flank voor zijn rekening neemt. Met de bal geeft hij hoog op het veld de breedte; zonder bal zakt hij terug naast de verdedigers tot een lijn van vijf. Het Nederlandse woord is vleugelverdediger, maar in analyses en commentaar hoor je meestal "wingback".

Het verschil met een gewone back zit in wie er voor en achter hem staat. Een back in een 4-3-3 heeft een buitenspeler voor zich en deelt de flank met hem. Een wingback in een 3-5-2 of 3-4-3 heeft meestal niemand voor zich. Daarom noemt een Nederlandse tactiekblog hem eerder een middenvelder dan een verdediger: hij staat in balbezit veel hoger dan een back en gaat in bijna elke aanval mee. Achter hem geeft de buitenste van de drie centrale verdedigers de rugdekking die een back van zijn centrale verdediger krijgt.

Wingbacks bij Oranje en de Rode Duivels

Voor Nederlandse kijkers is de wingback ook een discussiepunt. Oranje is opgegroeid met 4-3-3 en buitenspelers aan de zijlijn, dus een systeem met vijf man achterin ligt altijd onder een vergrootglas. Toch speelde Oranje sinds 2014 op drie grote toernooien met wingbacks. Louis van Gaal koos op het WK van 2014 voor een 5-3-2, met Daley Blind en Daryl Janmaat op de flanken, en won de openingswedstrijd tegen Spanje met 5-1. Frank de Boer speelde op het EK van 2021 ook 5-3-2, met Denzel Dumfries en Patrick van Aanholt als wingbacks. En Van Gaal probeerde na dat EK eerst de vertrouwde 4-3-3, maar koos voor het WK van 2022 weer voor drie centrale verdedigers en twee aanvallende wingbacks.

Dat laatste toernooi geeft het duidelijkste voorbeeld van wat de rol kan opleveren. In de achtste finale tegen de Verenigde Staten (3-1) was Dumfries betrokken bij drie goals: één doelpunt en twee assists. Van Gaal was vooral trots dat twee goals van wingback naar wingback liepen. Dat is precies het patroon waar de positie om draait. Staat de bal aan de ene kant, dan is de wingback aan de andere kant vaak de vrije man aan de tweede paal.

Ook in België kreeg de rol een gezicht. Bondscoach Roberto Martínez speelde op het EK van 2021 met wingbacks en zette Yannick Carrasco op de flank: een speler die liever aanvalt dan verdedigt. Dat illustreert de keuze die elke trainer maakt. Een omgebouwde buitenspeler geeft meer dreiging, een omgebouwde back meer zekerheid.

Taken in de aanval

In de aanval is de eerste taak simpel: breed en hoog staan. Door op de zijlijn ter hoogte van de laatste linie van de tegenstander te staan, trekt hij die linie uit elkaar. Zo komen de half-spaces vrij voor de spelers binnen hem: in een 3-5-2 een mezzala die uit het middenveld komt, in een 3-4-3 de twee smalle aanvallers. Omdat er niemand anders op zijn flank staat, moet hij ook zelf een man kunnen passeren en een voorzet kunnen geven.

Verdedigen en de zwakke plek

Verdedigend bepaalt zijn hoogte het karakter van de ploeg. Zakken beide wingbacks helemaal terug, dan verdedig je met vijf achterin in een 5-3-2 of 5-4-1. Dat is lastig te bespelen met voorzetten, maar er blijven weinig spelers over om druk te zetten en te counteren. Stappen ze door op de backs van de tegenstander, dan moet de buitenste centrale verdediger de ruimte achter hen bewaken. Vooral omschakelmomenten testen die afspraken: de ruimte achter een opgerukte wingback is het eerste doel van een counter, dus de restverdediging moet vóór balverlies klaarstaan.

De standaardmanier om een wingback aan te pakken is hem laten kiezen. Een buitenspeler die hoog en breed blijft, drukt hem terug en maakt van de driemansachterhoede een passieve vijf. Een buitenspeler plus een opkomende back geven hem twee mensen om op te letten. Snelle kantwissels werken ook: een wingback die naar binnen is geschoven, staat ver van de lijn als de bal daar aankomt.

Een wingback beoordelen

Wil je een wingback beoordelen, kijk dan verder dan voorzetten en sprints. Waar staat hij als de bal aan de andere kant is? Hoe snel is hij terug na balverlies? En werkt hij samen met de dichtstbijzijnde middenvelder, of lopen ze elkaar in de weg? Een wingback is ook geen inverted back: die zoekt in balbezit juist het centrum op.

In een viermansverdediging wordt dezelfde flank bewaakt door een back, met een centrale verdediger naast zich en een buitenspeler voor zich. Hij deelt het aanvallende werk en begint meestal dieper dan een wingback.

In de 3-4-2-1 zijn de wingbacks de enige natuurlijke breedte in de aanval, omdat de twee tienen achter de spits binnendoor spelen, in de halfruimtes.

De wingback en de back delen een flank, maar niet een taak: de een bestrijkt hem alleen voor een driemansverdediging, de ander deelt hem met een buitenspeler in een viermansverdediging. De vergelijking wingback of back zet ze naast elkaar.

Wat is het verschil tussen een back en een wingback?

Een back maakt deel uit van een viermansverdediging en heeft meestal een buitenspeler voor zich, dus hij deelt de flank. Een wingback speelt voor drie centrale verdedigers, heeft geen buitenspeler voor zich en is verantwoordelijk voor de hele flank. Hij staat hoger, gaat vaker mee naar voren en heeft de derde centrale verdediger nodig als dekking.

Wat doet een wingback in de aanval?

De eerste taak van een wingback is breed en hoog staan, op de zijlijn ter hoogte van de laatste linie van de tegenstander. Zo trekt hij die linie uit elkaar en komen de half-spaces vrij voor de spelers binnen hem, zoals een mezzala in een 3-5-2. Omdat niemand anders op zijn flank staat, moet een wingback ook zelf een man kunnen passeren en een voorzet kunnen geven.

Hoe speelde Denzel Dumfries als wingback bij Oranje?

Op het WK van 2022 koos Louis van Gaal voor drie centrale verdedigers en twee aanvallende wingbacks. In de achtste finale tegen de Verenigde Staten, gewonnen met 3-1, was Denzel Dumfries betrokken bij drie goals: één doelpunt en twee assists. Van Gaal was vooral trots dat twee goals van wingback naar wingback liepen, precies het patroon waar de positie om draait.

Hoe speel je tegen een wingback?

De standaardmanier is een wingback laten kiezen. Een buitenspeler die hoog en breed blijft, drukt hem terug en maakt van de driemansachterhoede een passieve vijf. Een buitenspeler plus een opkomende back geven hem twee mensen om op te letten. Ook snelle kantwissels werken, want een wingback die naar binnen is geschoven, staat ver van de lijn als de bal daar aankomt.

Bekijk deze positie op het tactiekbord.