Back in het voetbal: de rechtsback en linksback die verdedigen en opkomen

Een back is de verdediger die aan de rechter- of linkerkant van een viermansverdediging speelt, naast de centrale verdedigers. Hij houdt de buitenspeler van de tegenstander af en komt in balbezit op langs zijn flank.

In Nederland heet hij rechtsback of linksback, soms ook rechts- of linksachter. Wikipedia en een deel van de sportmedia gebruiken het formelere vleugelverdediger. Hoe je hem ook noemt, weinig posities zijn in vijftig jaar zo veranderd. De back was een verdediger die vooral zijn man moest stoppen. Nu is hij vaak een van de drukste spelers van het veld.

Wat doet een back zonder bal?

De eerste taak is de één-tegen-één. De back staat tegenover de buitenspeler, houdt hem aan de buitenkant en voorkomt dat hij gevaarlijk wordt of een voorzet geeft. Geduld is daarbij belangrijker dan een snelle sliding. Een Nederlandse tactiekblog zegt het simpel: een back moet "goed zijn in de 1 tegen 1".

Daarna komt het knijpen. Is de bal aan de andere kant, dan schuift de back naar binnen en verkleint hij de ruimte tussen hem en de centrale verdedigers. Zo krijgt de tegenstander geen gat door het midden. De back aan de verre kant laat dan zijn eigen man los en dekt de tweede paal.

Zet de ploeg hoog druk, dan stapt een back vaak uit naar de back of buitenspeler van de tegenstander. Daarachter ligt dan de ruimte langs de lijn, en precies daar zoekt de tegenstander de lange bal. Na balverlies beslist de terugloop van de back veel counters. Daarom vraagt de positie evenveel snelheid en uithoudingsvermogen als verdedigend vakmanschap.

Wat doet een back met bal?

In balbezit geeft de back de ploeg breedte. Hij is een veilig aanspeelpunt in de opbouw van achteruit en kiest daarna zijn moment om op te komen. Dezelfde tactiekblog geeft als regel dat een back zijn loopactie zo lang mogelijk moet uitstellen.

Hoe hij opkomt, hangt af van de buitenspeler voor hem. Een Nederlandse trainerssite beschrijft vijf patronen tussen back en buitenspeler. De bekendste:

• Overlappen. De buitenspeler heeft de bal aan de binnenkant, en de back sprint aan zijn buitenkant de diepte in. De back van de tegenstander staat ineens tegen twee man.
• Back hoog, buitenspeler binnen. De back staat aan balkant hoger dan de centrale verdedigers en houdt de lijn bezet. De buitenspeler komt naar binnen.
• Back naar binnen, buitenspeler wijd. De back loopt van de zijkant richting het middenveld, de half-space in, terwijl de buitenspeler langs de zijlijn uitzakt. Dat is in het Engels de underlap.

Het eindproduct is de voorzet, de terugleg naar de rand van de zestien of een pass in de diepte. Een andere oefenvorm van dezelfde tactiekblog bouwt alles op rond één moment: de ploeg speelt rond aan de ene kant, kantelt snel naar de andere flank, en de back komt daar op voor een voorzet.

Rechtsback 2, linksback 5

De Nederlandse nummering telt de achterste vier van rechts naar links. De rechtsback draagt de 2, de centrale verdedigers de 3 en de 4, en de linksback de 5. In het buitenland is de 3 meestal de linksback, en een 5 daar is vaak een centrale verdediger. Lees je een Engelse opstelling, dan moet je dus omdenken. Het overzicht van posities in het voetbal legt de hele nummering uit.

De woorden lopen ook door elkaar. "Back" is het gewone woord op het veld en in de krant. "Vleugelverdediger" staat in encyclopedieën, maar wordt ook gebruikt voor de wingback. Zo staan Denzel Dumfries en Jeremie Frimpong op Wikipedia allebei als rechtervleugelverdediger, terwijl ze in hun loopbaan zowel back als wingback speelden.

Soorten backs, met Nederlandse voorbeelden

• De opkomende back. Hij bespeelt de hele flank, op en neer. Ruud Krol speelde bij Ajax van 1968 tot 1974 als linksback, de jaren waarin Ajax drie keer de Europacup I won. Daarna werd hij libero. Hij speelde 83 interlands en was aanvoerder op het WK van 1978.
• De veelzijdige back. Giovanni van Bronckhorst speelde vooral als linksback, maar ook verdedigend op het middenveld. Met Barcelona speelde hij alle wedstrijden van de gewonnen Champions League van 2006. In de halve finale van het WK 2010 tegen Uruguay schoot hij van grote afstand de 0-1 binnen. Hij kwam tot 106 interlands en was aanvoerder van Oranje.
• De fysieke loper. Denzel Dumfries viel op door zijn loopvermogen en kracht. Hij was aanvoerder van PSV en ging in 2021 naar Inter. Op het EK van 2021 maakte hij de winnende goal tegen Oekraïne.
• De back als aanvaller. Jeremie Frimpong staat op Wikipedia als rechtervleugelverdediger én rechtsbuiten. Met Bayer Leverkusen won hij in 2023-24 de Bundesliga en de DFB-Pokal.
• De inverted back. Hij schuift in balbezit niet naar de zijlijn maar naar het middenveld, naast de controleur. Zo krijgt de ploeg een man extra in het centrum en staat ze beter tegen counters.

Back of wingback?

Een back speelt in een systeem met vier verdedigers, met een centrale verdediger naast zich en een buitenspeler voor zich. Een wingback speelt in een systeem met drie centrale verdedigers, zoals de 3-5-2, en bespeelt de flank vaak alleen. Een Nederlandse tactiekblog vat het verschil zo samen: de back blijft onderdeel van de verdediging, de wingback staat in balbezit een stuk hoger. Een back kiest zijn momenten om op te komen. Een wingback gaat bijna elke aanval mee.

Twee backs, twee taken

Veel ploegen laten hun backs niet allebei tegelijk opkomen. Gaat de een mee, dan blijft de ander bij de centrale verdedigers, zodat er drie man achter de bal staan als restverdediging. De keuze hangt af van de buitenspelers. Een buitenspeler die naar binnen trekt, maakt de lijn vrij voor een opkomende back. Een buitenspeler die wijd blijft, vraagt eerder om een back die naar binnen loopt. In een 4-3-3 met echte buitenspelers aan de lijn is dat het klassieke Nederlandse spel. In een 4-2-3-1 zorgen de backs vaker zelf voor de breedte.

Zo herken je de rol van de backs in een wedstrijd

Kijk naar de backs als een centrale verdediger de bal heeft. Loopt de ene hoog langs de lijn en blijft de andere op één lijn met de centrale verdedigers, dan speelt de ploeg met een scheve viermansverdediging. Schuift een back naar binnen, naast de controleur, dan is hij een inverted back. Let daarna op de buitenspeler: wie gaat er buitenom, wie gaat er binnendoor? En kijk bij balverlies wie er het eerst terug is.

Wat doet een back in het voetbal?

Een back speelt rechts of links in een viermansverdediging. Hij houdt de buitenspeler van de tegenstander af en knijpt naar binnen als de bal aan de andere kant is. In balbezit komt hij op langs zijn flank voor voorzetten en passes.

Wat is het verschil tussen een back en een wingback?

Een back speelt in een verdediging met vier man, met een centrale verdediger naast zich en een buitenspeler voor zich. Een wingback speelt naast drie centrale verdedigers en bespeelt de hele flank meestal alleen. Daardoor staat hij in balbezit hoger en gaat hij vaker mee naar voren.

Wat is een opkomende back?

Een opkomende back verdedigt zijn flank, maar sluit ook aan bij de aanval. Hij sprint langs de zijlijn naar voren, vaak met een overlap om de buitenspeler heen, en moet na balverlies snel terug zijn.

Welk rugnummer heeft een rechtsback en een linksback?

In de Nederlandse nummering draagt de rechtsback de 2 en de linksback de 5. In Engeland en veel andere landen draagt de linksback de 3. Tegenwoordig kiezen spelers hun eigen vaste rugnummer, dus het zegt niet altijd iets.

Bekijk deze positie op het tactiekbord.