Wingback of back: dezelfde flank, een andere taak

Een back is de buitenste verdediger van een viermansverdediging en deelt zijn flank met een buitenspeler voor hem. Een wingback speelt naast drie centrale verdedigers, heeft geen buitenspeler voor zich en bespeelt de hele flank alleen, dus hij staat hoger en draagt meer van de aanval.

Allebei spelen ze langs de zijlijn en allebei moeten ze verdedigen en aanvallen. Daarom lopen de namen vaak door elkaar. Het verschil zit in wie er naast en voor ze staat. De artikelen over de wingback en de back gaan dieper op elke rol in; hier zet je ze naast elkaar.

	Wingback	Back
Waar hij staat	Breed, vaak op de hoogte van het middenveld of hoger	Breed in de verdedigingslinie, naast een centrale verdediger
Wie er naast hem staat	Drie centrale verdedigers binnen hem	Twee centrale verdedigers binnen hem, een buitenspeler voor hem
Hoofdtaak	Geeft de ploeg in de aanval de breedte	Verdedigt eerst zijn flank, komt op als het kan
Zonder bal	Zakt terug tot een vijfmansverdediging	Houdt een lijn van vier
Typische formaties	3-5-2, 3-4-3, 3-4-2-1, 5-3-2, 5-4-1	4-3-3, 4-2-3-1, 4-4-2
Rugnummer in Nederland	Wisselt per club en systeem	2 (rechtsback) en 5 (linksback)
Bekend voorbeeld	Denzel Dumfries en Daley Blind, Oranje op het WK 2022	De rechtsback en linksback van de klassieke Nederlandse 4-3-3

Hoe hoog ze beginnen

Het simpelste verschil is waar ze staan als hun ploeg de bal heeft. Voetbaltactics.nl zegt het zonder omwegen: wingbacks staan in balbezit een stuk hoger op het veld dan backs. Een back blijft onderdeel van de verdediging en kiest zijn momenten om mee te gaan. Een wingback functioneert eerder als middenvelder en gaat in vrijwel elke aanval mee.

Dat kan omdat er een extra centrale verdediger achter hem staat. In een systeem met drie centrale verdedigers kan een van hen naar de zijkant schuiven om de wingback te helpen tegen een buitenspeler, terwijl er in het centrum nog twee overblijven. Een back die even hoog gaat, laat zijn centrale verdediger alleen in de ruimte langs de lijn.

Met de bal

Een wingback geeft bijna altijd de breedte. In een systeem met drie centrale verdedigers staat er meestal niemand anders op de zijlijn. Komt hij naar binnen, dan is de flank leeg. Zijn taak is breed en hoog staan, de laatste linie van de tegenstander uit elkaar trekken en ruimte maken voor de spelers binnen hem. Engelse Wikipedia omschrijft wingbacks in de 3-5-2 als spelers die hun flank over de volle lengte van het veld bespelen, in verdediging en aanval.

Een back heeft meer opties, omdat de buitenspeler de breedte kan nemen. Hij kan overlappen, binnendoor gaan of blijven staan. Dat is het klassieke Nederlandse spel in de 4-3-3: een buitenspeler aan de lijn, en de back die erachter aansluit.

Daarom zijn veel wingbacks eigenlijk aanvallers. Voetbaltactics.nl merkt op dat je op die plek regelmatig aanvallers ziet, omdat de rol meer aanvallend vermogen vraagt dan die van een gewone back. Sporza illustreerde zijn EK-analyse over wingbacks in 2021 met de Belg Yannick Carrasco, die volgens het bijschrift liever aanvalt dan verdedigt.

Zonder bal

Het verdedigende werk van een wingback is een lange sprint terug. Verdedigt zijn ploeg diep, dan zakken beide wingbacks naast de drie centrale verdedigers en wordt het een vijfmansverdediging: een 5-3-2 of een 5-4-1. Dat dekt de breedte van de zestien af, maar laat minder spelers over om druk te zetten.

Een back verdedigt dichter bij huis. Hij staat tegenover de buitenspeler van de tegenstander, houdt de lijn met zijn centrale verdedigers en knijpt naar binnen als de bal aan de andere kant is. Voetbaltactics.nl wijst erop dat backs daarbij teamgenoten op de flank hebben, terwijl wingbacks het veel meer alleen doen.

Rugnummers: 2 en 5

De Nederlandse nummering laat zien hoe vast de back in het systeem zit. Volgens voetbaltactics.nl draagt de rechtsback de 2 en de linksback de 5, met de centrale verdedigers op 3 en 4. In het buitenland is de 3 meestal de linksback. Meer over de nummering lees je in het overzicht van posities in het voetbal.

Oranje en de wingback

Voor een land dat is opgegroeid met 4-3-3 en buitenspelers aan de zijlijn, is de wingback altijd een discussiepunt geweest. Toch speelde Oranje er op drie grote toernooien mee.

Op het WK van 2014 speelde Oranje onder Louis van Gaal met drie centrale verdedigers. In de opstelling op Nederlandse Wikipedia staan Daryl Janmaat als rechter- en Daley Blind als linkerwingback. Oranje won de openingswedstrijd op 13 juni 2014 met 5-1 van Spanje en werd derde, na 3-0 tegen gastland Brazilië. Op het EK van 2021 speelde Frank de Boer volgens Sporza ook 5-3-2, met Denzel Dumfries en Patrick van Aanholt die vaak opkwamen langs de flanken.

Het duidelijkste voorbeeld kwam op het WK van 2022. In de achtste finale tegen de Verenigde Staten (3-1) maakte Dumfries volgens de NOS één doelpunt en gaf hij twee assists. Daley Blind, de wingback aan de andere kant, scoorde de tweede goal op aangeven van Dumfries. Van Gaal was vooral trots dat er twee goals van wingback naar wingback liepen. Precies dat is het patroon van de rol: staat de bal aan de ene kant, dan is de wingback aan de andere kant de vrije man.

In welke formaties ze spelen

Wingbacks horen bij systemen met drie centrale verdedigers:

• 3-5-2 (formatiepagina): de wingbacks zijn de enige breedte. Carlos Bilardo werd er volgens Engelse Wikipedia in 1986 wereldkampioen mee met Argentinië.
• 3-4-3 (formatiepagina) en 3-4-2-1 (formatiepagina): de wingbacks vormen de buitenkant van een middenveld van vier.
• 5-3-2 en 5-4-1: dezelfde spelers, maar als verdedigers geschreven, omdat ze meer tijd in de achterste linie doorbrengen.

Backs horen bij viermansverdedigingen:

• 4-3-3 (formatiepagina): de back heeft een buitenspeler voor zich die hoog staat.
• 4-2-3-1 (formatiepagina): de buitenste aanvallende middenvelders staan iets dieper en helpen de back eerder.
• 4-4-2 (formatiepagina): een buitenste middenvelder vóór elke back.

De inverted back

De moderne variant van de back gaat de andere kant op. Een inverted back schuift in balbezit naar het middenveld in plaats van naar de zijlijn. Zo zijn de twee rollen verder uit elkaar gegroeid. Een wingback is in balbezit de breedste speler van de ploeg. Een inverted back kan juist de smalste verdediger zijn.

Zo zie je het verschil in een wedstrijd

Tel de centrale verdedigers als de keeper de bal heeft. Zijn het er drie, dan zijn de buitenste spelers wingbacks; zijn het er twee, dan zijn het backs. Kijk daarna naar de zijlijn op de helft van de tegenstander. Staat daar alleen de speler uit je achterste linie, dan is hij een wingback. Houdt een buitenspeler de lijn en komt de verdediger erachter, eromheen of naar binnen, dan is hij een back.

De verdedigende fase bevestigt het. Wingbacks zakken naast drie centrale verdedigers tot vijf. Backs blijven in een lijn van vier met een middenvelder voor zich.

Wanneer een trainer voor welke rol kiest

Een trainer kiest wingbacks als hij een derde centrale verdediger wil en toch breedte nodig heeft, en als hij spelers heeft die negentig minuten de hele flank kunnen bespelen. Een trainer kiest backs als hij echte buitenspelers heeft en liever een extra man op het middenveld of in de aanval zet dan een derde centrale verdediger.

Wat is het verschil tussen een back en een wingback?

Een back speelt in een viermansverdediging met een buitenspeler voor zich en deelt de flank. Een wingback speelt naast drie centrale verdedigers, bespeelt de hele flank alleen en staat in balbezit veel hoger.

Is een wingback een verdediger of een middenvelder?

Allebei, afhankelijk van de fase. Met de bal speelt een wingback op de hoogte van het middenveld of hoger; zonder bal zakt hij in een vijfmansverdediging. Daarom kun je dezelfde ploeg als 3-5-2 of als 5-3-2 opschrijven.

Kan een back ook wingback spelen?

Ja, vooral aanvallende backs met snelheid en uithoudingsvermogen. Ook omgebouwde aanvallers spelen er vaak, omdat een wingback de breedte moet geven die anders van een buitenspeler komt.

In welke formaties spelen wingbacks?

In formaties met drie centrale verdedigers: de 3-5-2, de 3-4-3 en de 3-4-2-1, en hun diepere versies 5-3-2 en 5-4-1. Formaties met vier verdedigers, zoals de 4-3-3, 4-2-3-1 en 4-4-2, spelen met backs.

Bekijk deze positie op het tactiekbord.