Mezzala of trequartista: de 8 die loopt en de 10 die wacht

Een mezzala is een buitenste middenvelder in een middenveld van drie, die schuin naar voren en naar de flank loopt. Een trequartista is een 10 die achter de spitsen begint, tussen de linies, en daar wacht op de bal om de laatste pass te geven.

Allebei zijn het Italiaanse woorden voor een creatieve middenvelder, dus ze lopen vaak door elkaar. In de Nederlandse voetbaltaal is het verschil eigenlijk simpel: de mezzala is een soort 8, de trequartista een soort 10. Ze beginnen op een andere plek, bewegen in een andere richting en hebben heel andere taken zonder bal.

	Mezzala	Trequartista
Waar hij begint	Links of rechts in een middenveld van drie, naast of vóór de 6	Centraal, tussen het middenveld en de spitsen
Belangrijkste beweging	Schuin naar voren, richting halfspace en flank	Weinig: hij staat al waar de bal moet komen
Hoofdtaak	Lopen met en zonder bal, laat in de zestien opduiken	Tussen de linies ontvangen en de laatste pass geven
Zonder bal	Druk zetten en terug in de middenlinie	Klassiek bijna niets: hij zoekt al ruimte voor de volgende aanval
Typische formaties	4-3-3, 3-5-2	4-4-2 met ruit (4-3-1-2), 3-4-1-2
Rugnummer in Nederland	8	10
Bekend voorbeeld	Kevin De Bruyne onder Pep Guardiola	Kaká en Rui Costa bij het Milan van Ancelotti

Waar de twee woorden vandaan komen

Mezzala betekent "halve vleugel". Coaches' Voice legt uit dat het woord stamt uit het Italiaanse W-M-systeem van de jaren dertig. Daar heetten de middenvelders die het dichtst bij de voorhoede stonden "mezzale": de oude binnenspelers, tussen de buitenspeler en de middenspits. Toen die vijfmansvoorhoede verdween, schoof het woord mee naar achteren. Nu hoort het bij de buitenste middenvelder van een middenveld van drie. Ons artikel over de mezzala gaat dieper in op die geschiedenis.

Trequartista betekent "driekwartspeler": hij speelt in het laatste kwart van het veld, achter de spitsen. Nederlandse Wikipedia noemt hem een van de twee soorten aanvallende middenvelders, naast de vooruitgeschoven spelmaker. Over beide geldt de korte samenvatting dat ze scoren en laten scoren. Wikipedia geeft Diego Ribas en Juan Román Riquelme als voorbeelden van de trequartista.

De mezzala is dus een oude aanvalspositie die een middenveldrol werd. De trequartista is altijd een plek op het veld geweest: de ruimte achter de spitsen, waar Nederland gewoon "de 10" zegt.

Met de bal

De mezzala leeft van beweging. Coaches' Voice beschrijft hoe hij de ploeg vooruit stuwt met loopacties en passes: verticale ballen, steekpasses en sprints voorbij de aanvallers, richting doel of naar de zijkant. Daarna kan er nog een gevaarlijke voorzet volgen. Hij ontvangt half gedraaid in de halfspace, combineert met de buitenspeler of wingback naast hem en komt laat in de zestien. Omdat hij vanuit de diepte komt, moet zijn tegenstander kiezen: meelopen of laten gaan.

De trequartista leeft van positie. Hij staat al tussen de linies van de tegenstander, en de ploeg probeert hem met één pass van de 6 of een centrale verdediger te bereiken. Voetbaltactics.nl zet de nummer 10 vaak in de buurt van de zestien van de tegenstander, waar hij assists geeft en zelf scoort. Zijn taak is gevonden worden, niet mensen voorbijlopen.

Zonder bal

Hier lopen de twee rollen echt uit elkaar. De mezzala is eerst een middenvelder. Volgens Coaches' Voice zet hij achter één spits samen met die spits druk op de centrale verdedigers. Achter twee spitsen schermt hij de passlijnen door het centrum af. En wordt hij overspeeld, dan maakt hij een snelle sprint terug. Uithoudingsvermogen en veel korte, scherpe loopacties horen bij het vak. Gaan beide achten tegelijk vooruit en is de bal weg, dan staat de 6 alleen.

Over de klassieke trequartista is Nederlandse Wikipedia kort: hij verdedigt niet mee, maar zoekt bij balverlies al ruimte voor de volgende aanval. Zijn ploeg betaalt daarvoor met een man minder achter de bal. De moderne 10 krijgt daarom vaker een concrete taak, zoals druk zetten naast de spits of de 6 van de tegenstander oppakken.

Toen Paulo Fonseca bij AC Milan Tijjani Reijnders als mezzala opstelde, met Youssouf Fofana dieper, schreef de Milan-site SempreMilan dat die rol hem tussen de linies liet spelen, met minder strikte verdedigende taken. Dat vermoeide hem minder dan een middenveld van twee. In die wedstrijd, tegen Club Brugge in oktober 2024, scoorde Reijnders twee keer: zijn eerste Champions League-goals.

De Nederlandse discussie: punt naar voren of naar achteren

In Nederland draait dit verschil om de vorm van het middenveld in de 4-3-3. Voetbaltactics.nl onderscheidt twee varianten. Met de punt naar voren staat er een 10 die de drie aanvallers moet ondersteunen, met twee middenvelders achter zich als verdedigend blok. Oranje speelde zo op het WK van 2010: Mark van Bommel en Nigel de Jong achter Wesley Sneijder als 10. Met de punt naar achteren staat één controleur voor de verdediging en spelen twee middenvelders links en rechts voor hem. Zo speelde Barcelona met Sergio Busquets achter Andrés Iniesta en Ivan Rakitić. Volgens dezelfde site levert die variant meer verrassing op, omdat de buitenste middenvelders schuin kunnen inlopen. Dat zijn de mezzala's.

Johan Cruijff koos in een stuk uit 2015 uitgesproken voor de punt naar achteren. Met een 10 speel je volgens hem eigenlijk 4-2-1-3 en moeten twee middenvelders achter de bal een breedte van 60 meter bespelen. Met een 6 speel je 4-1-2-3 en heb je zowel verdedigend als aanvallend een man meer. In die redenering is de mezzala de opvolger van de 10: zijn creatieve werk gaat naar twee achten die vanuit de diepte komen.

In welke formaties ze spelen

De mezzala heeft een middenveld van drie met één controleur nodig. In de 4-3-3 zijn de twee buitenste middenvelders de mezzala's, met een buitenspeler voor zich en een back erachter. In de 3-5-2 staan ze naast een regista of een andere 6. Coaches' Voice noemt Sergej Milinković-Savić bij het Lazio van Simone Inzaghi als voorbeeld uit een 3-5-2.

De trequartista heeft twee spitsen voor zich nodig en genoeg middenvelders achter zich. Zijn klassieke thuis is de 4-4-2 met ruit, ook geschreven als 4-3-1-2 of 4-1-2-1-2, een variant van de 4-4-2. Engelse Wikipedia beschrijft hoe Carlo Ancelotti met Milan in die vorm de Champions League van 2003 won, met Andrea Pirlo onderin en Rui Costa en later Kaká aan de punt. In de 3-4-1-2 wordt een centrale middenvelder naar de positie van de 10 geschoven. Ook de 4-2-3-1 heeft een centrale 10, al moet die meestal harder werken.

Voorbeelden

Voor de mezzala noemt Coaches' Voice Kevin De Bruyne onder Pep Guardiola bij Manchester City, Ángel Di María onder Carlo Ancelotti bij Real Madrid, Paul Pogba onder Antonio Conte bij Juventus en Milinković-Savić bij Lazio. Het Nederlandse voorbeeld van dit moment is Reijnders bij Milan.

Voor de trequartista is het Milan van 2003 het schoolvoorbeeld, met Rui Costa en Kaká. In Nederland denk je bij de 10 eerder aan Sneijder, die voetbaltactics.nl een klassieke spelmaker op 10 noemt, en aan Jari Litmanen, volgens Ajax de eerste vaste nummer 10 van de club, mede doordat vaste rugnummers toen werden ingevoerd.

Zo zie je het verschil in een wedstrijd

Kijk eerst naar de opstelling bij de aftrap. Staat de speler in een lijn van drie middenvelders, dan is hij een kandidaat-mezzala. Staat hij alleen tussen het middenveld en twee spitsen, dan is hij de trequartista.

Kijk daarna waar hij de bal krijgt. De mezzala ontvangt na een loopactie, meestal naast het centrum en op weg naar de achterlijn. De trequartista ontvangt stilstaand tussen de linies, met de rug naar het doel of half ingedraaid, centraal.

Let ten slotte op het moment van balverlies. De mezzala draait om en sprint terug in de middenlinie. De trequartista blijft hoger staan en wacht op de volgende aanval, of zet druk met de spitsen.

Wat is het verschil tussen een mezzala en een trequartista?

Een mezzala is een 8 die vanuit een middenveld van drie schuin naar voren loopt en daarna terug moet. Een trequartista is een 10 die achter de spitsen begint, tussen de linies ontvangt en klassiek weinig meeverdedigt.

Is een mezzala een 8 of een 10?

Een mezzala is een 8. Hij staat in een middenveld van drie naast of vóór de controleur en komt vanuit de diepte. De 10 begint hoger, alleen achter de spits.

In welke formatie speelt een trequartista?

Vooral in de 4-4-2 met ruit, ook 4-3-1-2 genoemd, en in de 3-4-1-2. In beide staan er twee spitsen voor hem en een rij middenvelders achter hem die het verdedigende werk doen.

Kan een speler zowel mezzala als trequartista spelen?

Ja, de vaardigheden liggen dicht bij elkaar: passen, de bal dragen en in de zestien opduiken. Het verschil zit in de beginpositie en het werk zonder bal, dus een trainer vraagt meestal één rol tegelijk.

Bekijk deze positie op het tactiekbord.